leestijd +/- 8 m.

Geen tijd om te koken? Geen probleem. Voedselproducenten spelen daar handig op in. Kant-en-klaarmaaltijden liggen voor het grijpen in de winkelschappen. Snel naar de supermarkt. En het kan in een paar minuten op tafel. Maar hoe kunnen we jongeren dan nog bijbrengen dat bewerkt voedsel ongezond is en dat vissticks ver af staan van de vissen die in zee zwemmen?

Het
project Vitale (Lim)burgers

In het project Vitale (Lim)burgers draait het vooral om hulp bij het veranderen van de leefstijl. Lopende en toekomstige initiatieven op vitaliteitsgebied worden versterkt vanuit dit project. Het project is een initiatief van de lectoraten Voeding, Leefstijl en Bewegen en Gastronomy van Zuyd Hogeschool, in samenwerking met een tal van partners. De doelgroepen in het project Vitale (Lim)burgers zijn gelijk aan het (provinciaal afgesloten) gezondheidsakkoord: kinderen, werknemers en bewoners in een wijk. Vitale (Lim)burgers kiest voor een praktische benadering, gericht op het activeren van de burger.

Het project duurt vier jaar en wordt gedragen door een breed consortium van kennisinstituten, bedrijven en instellingen die samen expertise bezitten op het gebied van product- en conceptontwikkelingen van voeding, smaak en gecombineerde leefstijlinterventies. Het project is gestart in januari 2019.

van de lectoraten Voeding, Leefstijl en Bewegen en Gastronomy van Zuyd wil jongeren daarom onder andere al op school kennis laten maken gezond en onbewerkte voedsel. Dit project sluit aan bij de Sociale Agenda Limburg 2025 van de Provincie Limburg. Want dat Limburg met zijn vergrijzende bevolking en hoge aantal Limburgers met een minder goede gezonde levensverwachting voor een grote uitdaging staat mag duidelijk zijn.

Het veel consumeren van bewerkt voedsel verhoogt de kans op welvaartsziekten als overgewicht, diabetes en kanker.

Oma’s erwtensoep, maar wel uit de fabriek
“De meeste ouders werken allebei en vaak moeten kinderen na school naar allerlei clubs en activiteiten en is er weinig tijd om uitgebreid te koken. Dan schiet het bereiden van verse producten er vaak bij in”, zegt Jacques van Cuijk. Van Cuijk is eigenaar van restaurant Twines in Landgraaf en heeft al achttien jaar ervaring met kookworkshops, gebaseerd op het principe van koken met verse seizoensproducten. Inmiddels heeft hij er ook een eigen wijngaard bij, houdt hij bijen en heeft hij een voedselbos aangeplant. Vanuit de
lectoraten

Lees meer over lectoraat Voeding, Leefstijl en Bewegen en over lectoraat Gastronomy

Voeding, Leefstijl en Bewegen en Gastronomy reden om zijn medewerking te vragen. Zijn rol? Meehelpen bij het ontwikkelen van een voedings- en kookmodule om de Limburgse jeugd er bewust van te maken dat ultra processed food– sterk bewerkt voedsel uit de fabriek – ongezond is. Geen makkie, want de supermarktschappen puilen uit met kant-en-klare producten en de verleiding – ook voor de jeugd – is groot. Uit een van de voedselwaakhond Foodwatch uit 2017 is gebleken dat circa zeventig procent van het voedsel in de schappen van de supermarkten bestaat uit ultra-processed food. Voedsel waaraan veel suiker, vet en zout is toegevoegd. Oma’s erwtensoep, maar dan uit de fabriek. Kennelijk is de vraag ernaar dus groot?
Ping, zegt de magnetron en klaar is de maaltijd
“Ja, want het kan snel op tafel. Je hoeft zelf niets meer toe te voegen, opwarmen is meestal zelfs al voldoende. Het gevaar van ultra processed food is dat het meestal als gezond, snel en goedkoop gepromoot wordt. Dat klopt niet, als je gewoon kookt met de seizoensproducten van eigen bodem dan is dat écht goedkoper. Het veel consumeren van bewerkt voedsel verhoogt bovendien de kans op welvaartsziekten als overgewicht, diabetes en kanker”, vervolgt Van Cuijk.

Zij zijn de generatie die stráks de maaltijden op tafel zet.

Bijen houden en groente verbouwen op school
Vanuit het project Vitale (Lim)burgers is met een aantal jongeren in de leeftijd van 12 tot 14 jaar, die aan het experiment mee wilden werken, geëxperimenteerd om een voedings- en kookmodule te ontwikkelen voor met name middelbare scholieren. Juist voor deze doelgroep omdat ze zo beïnvloedbaar zijn. Maar wel met een stevige link naar waar het voedsel vandaan komt, duurzaamheid, gezondheid, biodiversiteit en milieu. Aan dit experiment hebben een aantal jongeren meegedaan bij
Qeske

Qeske is een platform voor het delen van ideeën en competenties voor succesvolle en innovatieve samenwerkingen.

aan de Rodaboulevard in Kerkrade.
“Bij het ontwikkelen van de module, bedoeld als onderdeel van een breder lespakket over gezonde voeding voor de bovenbouw van basis- en middelbare scholen, zijn we uitgegaan van de principes van de Londense . De leerlingen van deze Britse basisschool verbouwen zelf groente en fruit in de tuin van de school en de producten worden verwerkt in de dagelijkse lunches van de leerlingen. Kinderen zaaien zelf, verzorgen de gewassen en oogsten. Zo leren ze welke groenten er in welk seizoen groeien en geoogst kunnen worden. Door het houden van bijen op de school krijgen ze inzicht in biodiversiteit en de samenhang in de natuur. Ze gaan aan de slag met recycling en duurzaamheid, bijvoorbeeld compost maken en hoe zo min mogelijk afval produceren. Ze leren waar het voedsel vandaan komt, hoe het verwerkt kan worden en wat het effect is op je lichaam. Vanuit die insteek zijn wij binnen Qeske ook aan de slag gegaan met een aantal jongeren en het was geweldig om te ervaren hoe enthousiast ze waren”, legt Van Cuijk uit. Waarom die bewustwording uitgerekend bij jongeren op gang brengen? “Zij zijn de generatie die stráks de maaltijden op tafel zet. Door ze op school al met de principes achter gezond en duurzaam geproduceerd voedsel in aanraking te brengen wordt de kiem gelegd voor later, ja zelfs voor nu.”

We stimuleren ze om zelf ook af en toe eens thuis te koken. Ik weet zelfs een geval waar een meisje ging koken aan de hand van zo’n ‘fresh-pakket’. Voor haar ouders die nog van het werk moesten komen.

Zaadjes
“We zijn met de jongeren naar de groenteboer geweest, zodat ze zelf producten konden inkopen om te koken. Een andere keer kregen ze van de imker uitleg bij de bijenkasten over het houden van bijen en honingproductie. Vervolgens gingen ze aan de slag met gerechten waarin honing werd gebruikt. De uitdaging was om zelf bereidingswijzen te bedenken. Bestaande recepten nodigen namelijk meestal niet echt uit om seizoensgebonden producten te bereiden en vaak zijn ingrediënten nodig die je net niet in huis hebt. Mede daardoor grijpen mensen ook vaak naar kant-en-klaarproducten. De jongeren hebben hun maaltijden bij Qeske aangeboden aan gasten die zich daarvoor moesten inschrijven. Op die manier hebben ze ook kunnen ervaren hoe je bijvoorbeeld de prijs voor een product berekent en hoe je iets in de markt kunt zetten. Het zaadje voor de bewustwording rondom gezonde voeding is geplant. Dat zaadje nemen ze mee naar huis, waar ze het er met hun ouders over hebben. En mocht dat niet zo zijn dan nemen ze het straks mee in hun eigen leven. We stimuleren ze om zelf ook af en toe eens thuis te koken. Ik weet zelfs een geval waar een meisje ging koken aan de hand van zo’n ‘fresh-pakket’. Voor haar ouders die nog van het werk moesten komen. Gewoon omdat ze wilde dat er gezond eten op tafel kwam bij het avondeten.”
Digitale ondersteuning
‘Hoe nu verder? vragen we Van Cuijk. “Vanuit het project gaan we aan de slag om een lespakket – gebaseerd op het Ashley-principe - voor scholen te ontwikkelen, met daarin onder andere een kookmodule. Omdat jongeren erg digitaal zijn ingesteld onderzoekt , vierdejaars studente van de opleiding Communication and Multimedia Design, of er een tool ontwikkeld kan worden die het lespakket kan ondersteunen. Denk bijvoorbeeld aan een app of digitaal platform. Esther heeft zelf een passie voor eten en heeft hier haar afstudeeropdracht van gemaakt.”
Teun Crützen (13), leerling aan het Agora College in Roermond, heeft meegedaan aan de experimentele kookworkshop bij Qeske
“De laatste tijd kreeg ik steeds meer interesse in duurzaamheid. Reden voor mij om mee te doen aan het experiment met de kookworkshops bij Qeske. Een leuke en positieve ervaring, met een betere samenwerking tussen de deelnemers dan ik had verwacht. Door de workshops kijk ik nu wel veel bewuster naar waar mijn voedsel vandaan komt. Ik heb hier wel iets van geleerd en sta open om meer te weten te komen over puur voedsel.” ‘Nooit meer een frietje oorlog?’ is de vraag. Teun (lachend): “Euh ja… heel af en toe. Wel denk ik dat er een goede balans moet zijn. Af en toe een frietje oorlog moet kunnen. Ik eet natuurlijk ook nog weleens een mandarijntje dat uit Spanje komt. Daar staat tegenover dat ik het bewerkte en ongewone eten soms helemaal niet meer lekker vind.”
Tekst: Rina Haan
Deel dit artikel:

Mensen in dit artikel

Jacques van Cuijk

Jacques van Cuijk

Eigenaar slijterij en restaurant Twines l 52 jaar l gehuwd en vader van een twee-eiige tweeling (vandaar de naam ‘Twines’ (van ‘Twins’) l eigen wijngaard l voedselbos l bijen l gaat voor ‘puur’

Op 26-jarige leeftijd op zichzelf begonnen met slijterij/wijnhandel Van Cuijk. Later breidt hij zijn activiteiten uit met het geven van kookcursussen. Nu doet hij dat samen met kok Marco D’hont in zijn restaurant Twines. Daarnaast programmaleider bij het Food Lab Limburg en betrokken bij het project Vitale (Lim)burgers. Jacques bezit een eigen wijngaard en hoopt volgend jaar zijn eerste wijn te produceren. Jacques houdt bijen, maar is niet zelf de imker. Onlangs geplant: een eigen voedselbos. Straks hoopt hij daar paddenstoelen, daslook, sleebessen, rozenbottels, appelbessen en kweepeer te oogsten. “Ik ga voor goed eten en drinken. Alles wat ik doe is hieraan gerelateerd.”

Neem contact op:
Teun Crützen

Teun Crützen

Leerling aan het Agora College in Roermond l 13 jaar l deelt ideeën in platform Qeske l bezig om de wereld te ontdekken l interesse voor duurzaamheid

Teun zit nog op school, het Agora College in Roermond. Hij is regelmatig te vinden bij Qeske aan de Rodaboulevard. Daar denkt hij mee en deelt hij ideeën met anderen. Bij Qeske heeft Teun de kookworkshops gevolgd die hem bewust hebben gemaakt wat de effecten van ultra processed food zijn op termijn. Hij vindt het leuk dat hij een – weliswaar kleine ̶ bijdrage mocht leveren aan het ontwikkelen van een kook- en voedingsmodule voor leeftijdsgenoten. Omdat hij ook iets heeft met duurzaamheid probeert Teun ook regelmatig vegetarisch te eten.